تاریخچه‌ی المپیاد جهانی فیزیك





مقدمه


المپیاد جهانی فیزیك یك رقابت علمی بین دانش‌اموزان دبیرستانی ملل مختلف است. این مسابقه اولین بار در سال 1346 (1967 میلادی) در «ورشو» پایتخت «لهستان» انجام شد.

المپیاد جهانی فیزیك

المپیاد جهانی فیزیك یك رقابت علمی بین دانش‌اموزان دبیرستانی ملل مختلف است. 

این مسابقه اولین بار در سال 1346 (1967 میلادی) در مركز كشور «لهستان» (ورشو) انجام شد.

قبل از آن از سال 1959 المپیاد ریاضی بین كشورهای مختلف برگزار می‌شد. تجربه‌ی موفقیت‌امیز این المپیاد، فیزیكدان‌هایی را كه با آموزش فیزیك سر و كار داشتند به‌سوی برگزاری چنین مسابقه‌هایی در رشته‌ی فیزیك ترغیب كرد كه هدف آن توجه به آموزش فیزیك و مقایسه‌ی دانش‌ فیزیك بهترین دانش‌اموزان ملل مختلف با یكدیگر بود.

در این راستا سه استاد فیزیك از «چكسلواكی»، «لهستان» و «مجارستان» احتمال‌های مختلف برای برگزاری المپیاد در كشور خود را بررسی می‌كردند كه نهایتاً «لهستان» به‌جهت آب و هوای متعادل آن انتخاب شد و اولین المپیاد فیزیك در سال 1967 در آن كشور برگزار شد.

تفاوت عمده‌ی «المپیاد فیزیك» با «المپیاد ریاضی» در این است كه تنها به «مسأله‌ی تئوری» اختصاص ندارد و یك بخش به «مسائل عملی و آزمایشگاهی» اختصاص دارد كه برگزاری این المپیاد را پرهزینه و پركارتر می‌كند.

اولین المپیاد بین پنج كشور از «اروپای مركزی» شامل چهار سؤال تئوری و یك سؤال عملی برگزار شد. هر تیم شامل سه دانش‌اموز و یك استاد همراه بود.

از این سال به بعد در هر سال یك المپیاد در كشورهای میزبان برگزار شد. 

در سال 1351 (1972 میلادی) علاوه بر كشورهای اروپای مركزی، كشورهای غیراروپایی مانند: «كوبا» و «اروپای غربی» هم‌چون «فرانسه» در آن شركت كردند.

در سال 1352 (1973 میلادی) هیچ كشوری مسؤولیت برگزاری المپیاد را برعهده نگرفت اما «لهستان» با برگزاری المپیاد در سال 1353 (1974 میلادی)، روند این مسابقه‌ها را ادامه داد به‌گونه‌ای كه در نحوه‌ی برگزاری نیز تغییرهایی به‌وجود آمد. 

از آن به بعد، زبان رسمی سؤال‌ها از «روسی»، «انگلیسی»، «آلمانی» و «فرانسه»، به دو زبان «انگلیسی» و «روسی» كاهش یافت. 

معیار جوایز

معیار جوایز در المپیاد جهانی فیزیك، براساس درصد امتیاز آورده شده نسبت به بالاترین امتیاز كسب شده بود. 

قبلاً نمره‌ها براساس بالاترین نمره‌ای سنجیده می‌شد كه در آزمون قابل كسب بود.

تاریخچه‌ی المپیاد فیزیك در ایران

در ایران نیز از سال 1365 المپیاد ریاضی برگزار می‌شد كه با توجه به اثر مثبت آن در آموزش ریاضی، ‌این برنامه به سایر زمینه‌ها سرایت كرد به‌طوری كه در سال 1366 (1987 میلادی) دو فیزیكدان به‌عنوان ناظر به كشور «اتریش» برای شركت در نوزدهمین المپیاد فیزیك اعزام شدند.

ایران در سال 1367 ( 1988 میلادی) در بیستمین المپیاد جهانی فیزیك با یك تیم پنج نفره شركت كرد و در بین 30 كشور به مقام بیستم دست یافت.


چگونگی گزینش گروه اعزامی

سیستم گزینش دانش‌اموزان راه‌یافته به مسابقه‌های جهانی در ایران به این شكل است كه از دانش‌اموزان سال سوم ریاضی - كه شرایط شركت در آزمون را داشته باشند - آزمونی چندگزینه‌ای انجام شده و از بین آن‌ها حدود هشتصد نفر برای مرحله‌ی دوم انتخاب می‌شوند.

در مرحله‌ی بعد - كه امتحان به‌صورت تشریحی برگزار می‌شود - چهل نفر برای اردوی تابستانی به «باشگاه دانش پژوهان جوان» فرا خوانده می‌شوند.

در یك آموزش چند ماهه و امتحان‌های مستمر در شهریور، هفت نفر از بین آن‌ها انتخاب می‌شوند. نفرات انتخاب شده از كنكور سراسری معاف بوده برای المپیاد جهانی آن‌سال آماده می‌شوند.

از بین این هفت نفر، پنج نفر به مرحله‌ی نهایی برای المپیاد جهانی به یك كشور میزبان اعزام می‌شوند.